Γράφει ο Ηλίας Κασσάρας
Η Ψυχοθεραπεία δεν είναι ουδέτερη: CBT και Επιβεβαιωτική προσέγγιση σε ΛΟΑΤΚΙΑ2+ πρόσωπα
Η Ψυχοθεραπεία δεν είναι ουδέτερη: CBT και Επιβεβαιωτική προσέγγιση σε ΛΟΑΤΚΙΑ2+ πρόσωπα
Η ψυχική υγεία δεν είναι ουδέτερη ως προς το κοινωνικό πλαίσιο μέσα στο οποίο διαμορφώνεται. Για τα ΛΟΑΤΚΙΑ2+ πρόσωπα, η καθημερινότητα συχνά περιλαμβάνει εμπειρίες στιγματισμού, απόρριψης ή και βίας, οι οποίες επηρεάζουν βαθιά τον τρόπο που σκέφτονται, νιώθουν και σχετίζονται. Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, η συμβουλευτική απαιτεί εξειδίκευση, γνώση και μια στάση που δεν είναι απλώς ανεκτική, αλλά επιβεβαιωτική. Η συνάντηση της Γνωσιακής – Συμπεριφορικής Θεραπείας (CBT) με την επιβεβαιωτική προσέγγιση προσφέρει ένα επιστημονικά τεκμηριωμένο και ταυτόχρονα ανθρώπινο μοντέλο φροντίδας.
Η CBT βασίζεται στην ιδέα ότι οι σκέψεις, τα συναισθήματα και οι συμπεριφορές αλληλεπιδρούν δυναμικά. Δουλεύοντας με τις δυσλειτουργικές σκέψεις, μπορούμε να επηρεάσουμε θετικά το συναίσθημα και τη συμπεριφορά. Ωστόσο, όταν εφαρμόζεται σε ΛΟΑΤΚΙΑ2+ άτομα χωρίς επίγνωση και ανάλυση του κοινωνικοπολιτισμικού πλαισίου, των νορμών και της ετεροκανονικότητας, υπάρχει ο κίνδυνος πολλά από τα εκάστοτε προβλήματα να παρουσιαστούν ως ατομικό έλλειμμα και όχι ως άμεση απόρροια των προαναφερθέντων κοινωνικών παραγόντων. Για παράδειγμα, το άγχος ή η χαμηλή αυτοεκτίμηση ενός ατόμου μπορεί να μην είναι απλώς αποτέλεσμα «αρνητικών σκέψεων και πυρηνικών πεποιθήσεων», αλλά συνέπεια χρόνιων εμπειριών απόρριψης ή εσωτερικευμένου στίγματος.
Εδώ ακριβώς παρεμβαίνει η επιβεβαιωτική προσέγγιση. Δεν πρόκειται για μια ξεχωριστή θεραπευτική σχολή, αλλά για ένα πλαίσιο που αναγνωρίζει, σέβεται και υποστηρίζει τη σεξουαλική και έμφυλη ταυτότητα του ατόμου ως φυσιολογική και έγκυρη. Η ψυχοθεραπεία δεν προσπαθεί να «διορθώσει» την ταυτότητα του ατόμου, αλλά να το στηρίξει στην κατανόηση και αποδοχή της. Η επιβεβαιωτική στάση περιλαμβάνει την ενεργή αποδόμηση στερεοτύπων, την χρήση συμπεριληπτικής γλώσσας και την κατανόηση των ιδιαίτερων προκλήσεων που αντιμετωπίζουν τα ΛΟΑΤΚΙΑ2+ πρόσωπα.
Ο συνδυασμός CBT και επιβεβαιωτικής προσέγγισης επιτρέπει μια πιο ολοκληρωμένη παρέμβαση. Για παράδειγμα, η CBT μπορεί να βοηθήσει ένα άτομο να εντοπίσει σκέψεις όπως «δεν αξίζω αγάπη» ή «πρέπει να κρύβομαι για να είμαι ασφαλ@». Η επιβεβαιωτική οπτική, όμως, βοηθά να κατανοήσουμε από που προέρχονται αυτές οι σκέψεις: από μια κοινωνία που συχνά στιγματίζει τη διαφορετικότητα. Έτσι, η θεραπεία δεν περιορίζεται στην αλλαγή της σκέψης, αλλά επεκτείνεται στην ενδυνάμωση του ατόμου και στην αναγνώριση της κοινωνικής αδικίας.
Ένα ακόμα κρίσιμο στοιχείο είναι η έννοια του μειονοτικού στρες. Πρόκειται για το χρόνιο στρες που βιώνουν τα άτομα που ανήκουν σε στιγματισμένες ομάδες, λόγω διακρίσεων, προκαταλήψεων και κοινωνικού αποκλεισμού. Η επιστημονική έρευνα δείχνει ότι το μειονοτικό στρες συνδέεται με αυξημένα ποσοστά (σε σύγκριση με cis στρέιτ άτομα) άγχους, κατάθλιψης και αυτοκτονικότητας στα ΛΟΑΤΚΙΑ2+ άτομα. Η CBT μπορεί να προσφέρει εργαλεία διαχείρισης αυτού του στρες, όπως τεχνικές χαλάρωσης, αναδόμηση σκέψεων και ενίσχυση δεξιοτήτων αντιμετώπισης. Όμως, χωρίς επιβεβαιωτική κατανόηση, υπάρχει ο κίνδυνος να αγνοηθεί η ρίζα του προβλήματος.
Η εκπαίδευση των επαγγελματιών ψυχικής υγείας είναι, λοιπόν, καθοριστική. Δεν αρκεί να γνωρίζουν τις βασικές αρχές της CBT. Χρειάζεται να έχουν εκπαιδευτεί σε ζητήματα φύλου, σεξουαλικότητας και διαθεματικότητας. Να κατανοούν, για παράδειγμα, πώς η εμπειρία ενός τρανς ατόμου διαφέρει από εκείνη ενός γκέι άνδρα ή μιας λεσβίας, ή πώς η ταυτότητα φύλου και ο σεξουαλικός προσανατολισμός αλληλεπιδρούν με άλλες ταυτότητες, όπως η εθνικότητα ή η κοινωνική τάξη.
Όλα αυτά καθίστανται σημαντικά διότι η έλλειψη εκπαίδευσης μπορεί να οδηγήσει σε (μη σκόπιμες) επιβλαβείς πρακτικές, όπως άστοχες θεραπευτικές υποθέσεις, κακοποιητικός λόγος ή υπερβολική εστίαση στην ταυτότητα του ατόμου, αγνοώντας πιθανώς άλλα εξίσου σημαντικά ζητήματα. Ακόμη, μπορεί να ενισχύσει εσωτερικευμένα στερεότυπα, αντί να τα αποδομήσει.
Επομένως, η επένδυση στην εκπαίδευση δεν είναι απλώς ηθική υποχρέωση, είναι και επιστημονική αναγκαιότητα. Οι διεθνείς κατευθυντήριες οδηγίες τονίζουν τη σημασία της διαθεματικής προσέγγισης και της επιβεβαιωτικής πρακτικής. Στον σύγχρονο κόσμο, με την πολυπλοκότητα και τις προκλήσεις που τον χαρακτηρίζουν, οι επαγγελματίες ψυχικής υγείας καλούνται να ανταποκριθούν με γνώση και ευαισθησία.
Συνοψίζοντας, η συμβουλευτική σε ΛΟΑΤΚΙΑ2+ πρόσωπα δεν μπορεί να είναι αποτελεσματική χωρίς εξειδικευμένη εκπαίδευση. Η CBT προσφέρει ισχυρά εργαλεία, αλλά η επιβεβαιωτική προσέγγιση δίνει το απαραίτητο πλαίσιο για να χρησιμοποιηθούν ορθά. Ο συνδυασμός τους δεν είναι απλώς μια καλή πρακτική, αλλά μια απαραίτητη εξέλιξη της σύγχρονης ψυχολογίας. Αν θέλουμε πραγματικά να μιλάμε για ισότιμη και ποιοτική φροντίδα ψυχικής υγείας, η εκπαίδευση των ειδικών σε αυτό το πεδίο δεν είναι επιλογή, είναι προϋπόθεση.
